Yeni ISO Standardı Onaylandı

Yayın TarihiNisan-Mayıs, 2021 by Undine Stricker-Berghoff Yazdır

Uluslararası Standartlar Kuruluşu, altı yıl süren yoğun bir uluslararası çalışma sonrasında “ofis, otel ve konut binalarına monte edilecek yolcu asansörlerinin planlanması ve seçimi” ile ilgili tamamen yeni bir standart olan ISO 2100, İnsan ve Yük Taşıma Asansörleri, Bölüm 32’yi yayınladı. Haziran 2020’de yayınlanmasıyla birlikte, ISO 8100-32:2020 ofis, otel ve konut binalarına monte edilecek yolcu asansörlerinin planlanması ve seçimi, asansör sektörüne adım adım uygulanmaya ve yeni standartla müşteri talepleri karşılanmaya başlayacak.

Eylül 2020’de muhabiriniz Undine Stricker-Berghoff (USB), ISO/TC 178 başkanı ve özel bir çalışma grubu ile bu standardı geliştiren ISO Teknik Komitesinin sorumlusu Gero Gschwendtner (GG) ile görüştü. Avusturya’nın Viyana kentinde yaşayan Gschwendtner şu sıralar ISO/CEN kapsamındaki yetkilerine odaklanmaktadır. Standardın kabul edilmesi tüm dünyada tek tip bir prosedürü garanti edeceğinden ve böylelikle bütün asansör endüstrisinin geleceğini şekillendireceğinden, standardı teşvik etmenin önemini vurgulamaktadır.

Gschwendtner’e göre , ISO Çalışma Grubunda (ÇG) büyük asansör firmalarından uzmanlar, asansör trafik analizi ve asansör standartları konusunda uzman (İsrail, Almanya, ABD ve İngiltere’den)ünlü akademisyenler ve asansör danışmanları yer aldı. Başta, ulusal standart kuruluşlarından 17 kişi aday gösterilirken, son toplantıda sekiz ülkeyi temsilen bu kişilerin 14’ü çalışma grubunda yer aldı.

USB: Yeni ISO standardından önce asansör planlama standardizasyonunun hangi öncü mevzuatları vardı?

GG: Konutlarda asansör seçimi ile alakalı ISO 4190-6:1984 sektörde kullanılmaktaydı. Uygun asansör adedini, beyan yükünü ve hızını belirlemeye yarıyordu. Yöntemler olasılık modellerine dayanıyordu. Konvansiyonel kontrol – standartta açıklandığı gibi – yolcuların asansör lobisinden bir yön seçip kabine bindikten sonra gidecekleri katı belirleyecekleri şekilde çalışır. Fakat son kontrol sistemleri ve simülasyonla ilgili bilgi yoktu.Ayrıca standartta yalnızca konutlardaki kullanım ele alınıyordu. Yani, son yıllarda çok az kullanılmıştı.

USB: ISO 8100-32’nin EN 81-20/-50 ile ilgisi nedir?

GG: EN 81-20/-50 inşaat ve kurulum aşamasında güvenliğe odaklıyken ISO 8100-32 trafik planlamasına odaklıdır.

USB: Sonra da ISO numaralandırmasında da değişiklik oldu.

GG: Kullanım kolaylığı olması için, asansörler, yürüyen merdivenler ve yürüyen bantlara yönelik ISO standardı serileri (örn, ISO 4190, ISO 7465, ISO 18738) neyse ki müsait olan ISO 8100 serisine taşındı. Yeni ISO yapısı, sanki Çin EN 81 numaralandırmasına aşina gibi, CEN sistemine benziyor. Eski ISO standardı revize edildiğinde yeni bir numaraya taşınacak. Eski numara ise bir sonraki revizyona kadar elde tutulacak. Birçok numara ise hiç taşınmayacak (eğer bir revizyon yapılmayacaksa). Ayrıca, yaygın olarak kullanılıyor ve/veya ulusal düzenlemelerde belirtiliyorlar (örn, ISO 14798 Risk Değerlendirme veya ISO 25745 Enerji Performansı).

USB: EN 81-20/-50’nin ISO 8100’ün parçası olarak uyarlanıp uyarlanmayacağı konusunda “siyasi” bir tartışma da yaşanmıştı.

GG: EN 81-20/-50, ABD ve Japonya dışında her yerde kabul görmüş durumda. Yani, üye devletler açısından mantıklı bir oylama süreciydi. Bütün bölgesel asansör dernekleri Küresel Teknik Engelsiz Ticaret anlaşmasında yer alan ISO standartlarının geliştirilmesini destekliyor. ISO 8100-32 içerikleri henüz bir CEN standardı olarak yerini almadı. Dolayısıyla, bu durumda, bir sorun olmaması gerekiyor. ISO standartlarının numaralandırma şeklindeki değişiklik nedeniyle, ISO 4190-6’dan ISO 8100-32’e taşındı.

USB: Bu standart fikri kimden çıktı?

GG: Bütün standartların her beş yılda bir gözden geçirilmesi gerekiyor. Yorum için standart kuruluşlarının tamamına gönderilirler. Bunlar daha sonra ISO TC 178’in 6 no’lu Çalışma Grubuna (ÇG) geçti. Ayrıca, bazı üreticiler kendi kriterlerine göre bir analiz yaparak uygun bir standart bulunmadığı kararına vardılar. Daha sonra, ISO TC 178 2013’te NYC’deki 25. genel kurul toplantısında standardı güncellemeye karar verdi. İlk toplantı 15 Nisan 2014’te yapıldı. Ondan sonra Çalışma Grubu genelde yılda iki kez olmak üzere yüz yüze toplantılar düzenledi. Çoğu video konferans şeklinde olmak üzere toplamda 50 kadar toplantı yapıldı.

USB: İçeriğe önemli katkılar yapıldı mı?

GG: Yeni standardın ortaya çıkması için bütün üyeler işbirliği yaptı. Farklı bakış açılarını içeren katkılarda bulundular. ISO TC 178 ÇG 6 / SG 5 organizatörü ve Finlandiya Standartlar Derneği temsilcisi Marja-Liisa Siikonen, herkesi toplantılara davet etti, organizasyonu düzenledi ve gündemi yazdı. Toplantıları yönetti, saatlere uyulmasını sağladı ve ÇG 6 ve SG 5 arasındaki bilgi koordinasyonunu sağladı. Katılımcılar çevrimiçi ortamda hep birlikte standardı baştan sona edit ettiler. Ortaklaşa bir çalışmaydı, bütün metinleri cümle cümle gözden geçirdiler. ISO TC 178 üye ülkelerinden oy pusulalarında birçok yorum aldılar ve metni bunlara göre de revize ettiler. Nihai standart, yayınlanmadan önce ISO dahilindeki ulusal kuruluşlar tarafından son kez oylanarak kabul edildi.

USB: Yeni standardı tetikleyen özel bir şey var mıydı?

GG: Terminoloji, analiz yöntemleri ve tasarım kriterleri en gelişmiş şekilde güncellenmeli. Konutların yanı sıra ofis binaları ve oteller de ele alınmalı. Konvansiyonel kolektif kontrol sistemlerine ilaveten destinasyon kontrol sistemleri de düşünülmeli. Hesaplama yöntemine ilaveten bir simülasyon yöntemi de sunulmalı.

USB: Yeni standardın amaçları neler?

GG: Standardın adından da anlaşılacağı üzere, farklı üreticiler ve danışmanlık firmaları tarafından yapılan asansör analizlerinin karşılaştırılmasındaki zorlukları azaltmaktır. Kullanılan yöntemler ilgili herkes tarafından kolay anlaşılabilir olmalıdır. Yardımcı olması açısından ekte ilave tanımlar ve seçilmiş grafiklere yer verilmiştir. Biz teoriyi sunduk ve hemen kullanılabilmesini sağladık. Müşterilere ve KOBİ’lere de bilgi temin ediyoruz. Böylelikle, bilgi aktarma amacımızı da yerine getiriyoruz. Bu iki amaç üçüncü amaca ulaşılmasını sağlıyor: dikey taşıma sisteminin beklentileri karşıladığından emin olmak.

USB: Yeni standardın içeriğinin daha kesin bir tanımını verebilir misiniz?

GG: Dökümanda, uygun bir asansör sisteminin adedi, boyutu ve diğer özelliklerini belirlemek için potansiyel asansör performansını değerlendiren yöntemlerin detaylarına yer veriliyor. Asansör uygulayıcıları arasındaki tutarlılığı arttırmak için belirli asansör terimlerinin de tam tanımları bulunuyor.

USB: Aşağıdaki şekilde ISO 8100-32:2020 Ek F’den alınan “Tasarım Süreci” başlıklı diyagramı izleyelim.

GG: Tasarım sürecinin en başında “Binaya dair veri toplama” aşaması yer alıyor. Genelde bu verileri müşterilerden alırsınız. Bina ile ilgili veri konusunda ise insanlar mimari çizimlere güvenirler fakat bu veriler bir ay sonrasında bile belirgin ölçüde değişebilir. Tasarım süresini örneğin dört yıl kadar uzatsa da en son verilerle çalışmak büyük önem taşır. Mevcut verinin düzenli olarak revize edilmesi gerekir. Ayrıca, yapılacak bazı varsayımlar daima yürürlükte kalacaktır. Farklı veri tabanlarından elde edilen farklı sonuçlar karşılaştırılmalıdır. Bir en iyi, bir de en kötü durum senaryosu olacaktır. Yeni standarda göre, binanın maksimum ölçüde kullanıldığı duruma göre çalışmalısınız. Ayrıca binanın uzun vadeli kullanımını da düşünmeniz lazım.

USB: Sürecin sonraki aşaması nedir?

GG: Daha sonra “Trafik analiz yöntemi belirleme” aşaması gelir. Simülasyonlar en doğru sonuçları verir. Standardın B ve C eklerinde bina yüksekliği, kat sayısı ve nüfusa bağlı olarak bir ilk asansör grubu tahmini bulacaksınız. Ancak bina ne kadar karmaşıksa, simülasyon araçlarını o kadar sık kullanırsınız.

USB: “Tasarım kriterlerini” nasıl belirliyorsunuz?

GG: İlk aşamada bina tipiyle ilgili bilgiler, ikinci aşamada ise trafik analiz yöntemi belirlenir. Yüksek binalarda, asansörlerin özelliklerini genelde danışmanlar belirler. Farklı üreticiler, danışmanların belirledikleri özelliklere göre trafik analizlerini standarda uygularlar. Danışman, müşteri için en iyi ürünü bulabilmek amacıyla sonuçları karşılaştırır.

USB: Süreç nasıl sona eriyor?

GG: Son aşama olan “Belirlenen yöntemle trafik analizi gerçekleştir” adımının ardından nihai sonuca giden adım atılır.

USB: Çalışma Gruplarında testler yaptınız mı?

GG: Evet. Grupta bazı simülasyonların sonuçlarda farklılığa yol açabileceği bulundu. Bunun nedeni genellikle her üreticinin farklı kontrol sisteminin olmasından veya trafik simülasyonlarında kullanılan trafik simülasyonu sağlayıcısından kaynaklanmaktadır.

USB: EN 8100-32 bu konudaki ilk modern standart. Bütün sektöre uygulanacak mı? Örneğin, KOBİ’ler simülasyon yapacak mı?

GG: Standartta basit durumlara yönelik seçim tabloları bulunuyor. Ayrıca bir hesaplama yöntemi de anlatılıyor. Simülasyonların kullanımı konusunda size standart rehberlik ediyor. Her firmanın kendi simülasyon aracı olmak zorunda değil. Başkasının yazılımını kullanabilirler. Standart, daha karmaşık binalara yönelik uygulamalarda yardımcı oluyor. Örneğin, bir firma destinasyon kontrol yazılımı sunuyorsa, bu o firmanın simülasyon aracı içerisinde bulunuyordur. Şunu aklınızdan çıkarmayın, eğer asansörünüz 7m/sn’den daha hızlıysa simülasyona ihtiyacınız olacak fakat aynı zamanda siz bu standardın kapsamı dışındasınız. Günümüzde simülasyon bir hayli gelişmiş durumda.

USB: Standardı uygulamanın özellikle de müşteriler açısından avantajları neler?

GG: Farklı sağlayıcılar arasında terminoloji, değerlendirme yöntemleri ve önerilen ölçümler açısından bir tutarlılık sağlar. Üreticilerin müşterileri danışmanlar veya bina geliştiricilerdir. Yöntem tamamen yeni olmasa da standart birçok mevcut deneyimin bir derlemesidir. Müşterinin monte edilen asansörün kendinden beklenenleri yerine getireceğine dair inancının artmasını sağlar.

USB: Peki ya üreticiler açısından?

GG: Önerilen asansör planının binanın ihtiyaçlarını karşılayacağına dair kesinliği yükseltir.

USB: ELEVATOR WORLD okurlarına bir mesajınız var mı?

GG: ISO standardı hazır ve özellikle de Asya’daki yüksek katlı sistemlerde olmak üzere kullanılmaya başladı bile. En iyi uygulamaları baz alır ve örnek ve grafikler sayesinde kolaylıkla kullanılabilecek birçok bilgi içerir. Bütün paydaşların bütün beklentilerini karşılayan güvenilir bir dikey taşıma sistemi inşa edilmesine yardımcı olur. Standart pratik ve faydalı. Son teknoloji kullanıldı. Standardı sahiplenin ve kullanın!

Daha fazla bilgi ve standardı satın almak için bit.ly/2IJ39oc adresini ziyaret ediniz.

Sektörel Derneklerin Görüşleri

Birçok dernek yeni ISO 8100-32:2020, ofis, otel ve konut binalarına monte edilecek yolcu asansörlerinin planlanması ve seçimi ile ilgili görüşlerini bizimle paylaştı.

Avrupa: Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelere yönelik Avrupa Asansör Federasyonu (EFESME)

Bu olumlu bir standart çünkü küçük ve orta ölçekli işletmeler gibi hesaplamalara her zaman aşina olmayan operatörlerin muhtemel müşterilerine teklif vermelerine imkan sağlayacak ihtiyaçları dikkate alınması gereken ilgili gerekli bilgileri göz önünde bulundurarak uygun bir şekilde yazılmış.

Avrupa: Avrupa Asansör Derneği (ELA)

ISO 8100-32 birçok ulusal standart organizasyonu tarafından onaylanmış, asansörlerin planlanmasına yönelik ilk modern standarttır. 1984’ten kalma eski ve geri kalmış ISO 4190 Bölüm 6’nın yerine geçmektedir. İçlerinde tanınmış danışmanlar ve büyük asansör firmalarının da bulunduğu sektör uzmanları tarafından hazırlanmış. Planlama yöntemlerini – grafikler ve hesaplamalara ilaveten – karmaşık binalar ve karma trafik için bütün ayrıntıları içeren bir simülasyona dayanıyor. Simülasyon, müşteriler ve tedarikçiler için en faydalı planlama yöntemidir. ISO 8100-32’nin simülasyon yöntemi her trafik karması (örneğin, %40 gelen, %40 giden, %20 katlar arası) ve müşteri talebine göre ayrı bir simülasyon yapıyor, her simülasyonda sabit trafik talebini kullanıyor ve (sonuçların çeşitliliğini azaltmak için) uzun simülasyonlar yapıyor. ISO standartlarını dünya çapında yaygınlaştırılma taahhüdü, Dünya Asansör ve Yürüyen Merdiven Federasyonu haline gelen Dünya Asansör Federasyonu’na bağlı 11 dernek tarafından yürüyen merdivenleri de içerecek şekilde (Nisan 2019’da) tekrarlanmıştı.

Avusturya: TÜV Austria Services

Asansörlerin güvenliği ve denetimi ile ilgilenen akredite bir kurum olarak, bizim için işin doğası gereği bu standart ikinci öncelikte. Ancak, bu standardın ilginç tartışmalar ve görüşmeler sonucunda büyük bir fikir birliğinin eseri olduğunu da söylemek lazım. Bir hesaplama yöntemi ve belli karmaşıklıktaki uygulamalara yönelik, örneğin, destinasyon kontrol sistemi olan asansör grupları olan binalar için, bir simülasyon yöntemi sunuyor. Ayrıca, ekinde ortak uygulamalara yönelik birtakım seçim araçları, hesaplama örnekleri ve şemalar bulunuyor. Standart, uygulanması için muhtemelen minimum deneyim düzeyi gerekse de, yine de oldukça kullanıcı dostu bir içeriğe sahip. Sonuncu fakat en önemli özelliği olarak ise standart sistemlerin karşılaştırılabilmesini sağlıyor.

Almanya: VDMA Asansörler ve Yürüyen Merdivenler (Aufzüge und Fahrtreppen)

DIN standardı kabul etti.

İsviçre: İsviçre Asansör Firmaları Derneği (VSA)

ISO 8100-32:2020 asansör şirketleri ve müşterileri için binalara asansör seçiminde ortak referans olup sunulan çeşitli seçim yöntemleri hem küçük hem de büyük kurulumlar açısından faydalıdır.

Stricker-Berghoff özellikle enerji ve bina hizmetleriyle ilgili yönetim ve pazarlama konularında koçluk ve danışmanlık hizmeti verdiği, Luebeck-Travemuende’de bulunan Almanya menşeli bir mühendislik ofisi olan ProEconomy’nin sahibidir. 2008’den 2013’e kadar Almanya’nın Hamburg şehrinde VFA-Interlift e.V.’de idari müdür olarak çalışmıştır. Almanya’nın Bochum kentinde bulunan Ruht Üniversitesi’nde Makine Mühendisliği okumuş ve mezun olduktan hemen sonra İsviçre’nin Lugano ve İtalya’nın Campione şehirlerinde ERPAG’da enerji danışmanlığı yapmıştır. VFA-Interlift’te çalışmaya başlamadan önce Almanya’nın Dusseldorf şehrinde Alman Mühendisler Derneği VDI’da Bina Hizmetleri sekreteri olarak çalışmış ve VDI-Standartlar departmanının sorumluluğunu üstlenmiştir. Ayrıca bir dönem Luebeck Ticaret ve Sanayi Odası’nın genel müdürlüğünü yapmıştır. 2005’ten beri Proeconomy’yi işletmektedir.