Türkiye’nin İlk Asansörü Yeniden Hayat Buldu

Yayın TarihiNisan-Mayıs, 2021 by Onur Artıkoğlu Yazdır

19’uncu yüzyılın sonlarında uzun demiryolu seyahatleri oldukça komforsuz ve kirli vagonlarda yapılıyordu. Belçikalı iş adamı Georges Nagelmackers'ın lüks yataklı vagon tren hizmeti olan Orient Express'i başlatmasının geri planında da bu neden vardı. İlk seferine 1883'te başlayan, lüks demiyolu hattı, yolcularını Paris'ten Osmanlı İmparatorluğu'nun başkenti İstanbul’a götürdü. Orient Express, dönemin demiryolu hizmetinde nadiren görülen bir konfor ve kolaylık seviyesi sağladı.

Orient Ekspresin üst düzey bürokratlar, yazarlar ve zengin pek çok yolcusu (onu Avrupa'nın en iyi otelleriyle karşılaştıran) lüksü ve ihtişamı nedeniyle, doğal olarak Pera Palace’ı tercih ediyordu. Ancak gezginler için karşılaştırılabilir bu lüks ve ihtişam yaklaşık 80 saatlik bir yolculuk sonrası varılan İstanbul'da bir oteldi.

Bunu bir fırsat olarak gören Nagelmackers’in Wagons-Lits Co. Firması 1892'de Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk Avrupa tarzı lüks oteli olan Pera Palace Hotel'in inşaatına başladı. Bina, İstanbullu bir Levanten olan ve eğitimini Paris'te almış Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde tanınmış birçok eserde de imzası olan mimar Alexander Vallaury'nin tasarımına sahiptir. Art Nouveau, Neo-Klasik ve Oryantalist mimari tarzları bir arada kullandığı Pera Palace Hotel, 19’uncu yüzyıl sonu İstanbul mimarisinin tipik bir örneği olarak karşımıza çıkıyor.

Pera Palace Hotel, 1895’de İstanbul’un en ihtişamlı yapılarından biri olarak açıldığında, birçok ilkleri barındırıyordu; İstanbul’da Osmanlı sarayları dışında ilk elektriğin verildiği, ilk elektrikli asansörün ve ilk akar sıcak suyun bulunduğu binaydı. Osmanlı İmparatorluğu’nun Avrupa standartlarındaki ilk oteli olan Pera Palace Hotel, kuruluşundan itibaren tarihi olaylara tanıklık ederek dünyaca ünlü pekçok ismi ağırladı. Bunlar arasında en önemlisi Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’dür. Ayrıca İsmet İnönü (Türkiye’nin ikinci Cumhurbaşkanı), dünyaca ünlü yazarlar Ernest Hemingway ve Graham Greene (ikisi de otelde romanlar yazdı), İngiliz hükümdarı Kral Edward VIII, ünlü film yönetmeni Alfred Hitchcock ve ünlü oyuncu Zsa Zsa Gabor’da otelde kalan bazı ünlü isimler.

İngiliz polisiye roman yazarı Agatha Christie'nin 1934 tarihli romanı Doğu Ekspresinde Cinayet'i Pera Palace Hotel'in 411 numaralı odasında kalırken yazdığı ve kendisine ait günlüğün daha sonra bu odada bulunan anahtarının replikası ile eski tip bir daktilo da, Christie’nin anısına bu odada sergileniyor. Atatürk'ün birçok kişisel eşyası da, 1981 yılında 100’üncü doğum yıldönümü münasebetiyle müze odasına dönüştürülen Oda 101'de muhafaza edilmektedir.

Türkiye’nin İlk Elektrikli Asansörü

Pera Palace Hotel, Türkiye'nin ilk, Avrupa'nın ise ikinci elektrikli asansörüne ev sahipliği yapıyor. Otelin asansörünü kimin kurduğuna dair bazı anlaşmazlıklar olsa da Otis, o zamanlar elektrikli asansörlü tek otel olduğu için kesinlikle Pera Palace Hotel'e atıfta bulunan "Hotel Constantinople" için el yazısıyla 1893 yılında yazılmış bir sipariş notuna sahiptir. Not, asansörün 1.500 ABD doları (bugünün doları cinsinden yaklaşık 38.000 ABD doları) olan maliyetini göstermektedir. Kurulduktan yaklaşık 125 yıl sonra, bugün hala kullanımda olan kafes tipi bu asansör beş kişilik ve 400 kg kapasiteli olarak inşa edildi.

Paraşüt frenleri çalışır vaziyette

Tarihi binada bulunan bu eşsiz asansörün taşıyıcı rayları dairesel kesitli transmisyon çeliğidir. Paraşüt frenleri bu ray formuna uygun ve çalışır vaziyettedir. Kuyunun iki yanında, içi boş iki dekoratif demir döküm sütun mevcuttur. Bu iki sütunun içinde karşı ağırlıklar çalışır.

Kurulduktan yaklaşık 125 yıl sonra, bugün hala kullanılan asansör, dıştan bakıldığında dört, altta bulunan makina dairesinden bakıldığında iki halatlı zannedilse de, aslında tek halatlıdır. Halatın bir ucu, bir sütunun içindeki ağırlıktan başlar ve sırası ile kuyu üzerinde bulunan makara dairesi, kuyu dibinde bulunan makina dairesi ve kabini dolaştıktan sonra diğer sütun içerisinde bulunan ağırlıkta son bulur.

Üç modernizasyon geçirdi

Yapıldığı tarihten bu yana 3 kez modernizasyon işlemi gören asansör orjinalliğini de büyük ölçüde muhafaza etmektedir. Yapılan bu modernizasyon işlemleri sırasında motor, kumanda sistemi, kat ve kabin çağrı panelleri değişen asansörün,kabin, raylar ve kapı gibi ana komponentleri de, asansörün çalışmaya başladığı ilk günden bu yana orjinalliğini korumaktadır. İlk günkü ihtişamını yüzyılı aşkın bir süredir korumaya devam eden bu efsanevi ve tarihi asansör, son olarak 2010 yılında Otis tarafından modernize edilerek yeniden hayat bulmuş ve yıllara meydan okurcasına yolcularını taşımaya devam ediyor.

Modernizasyon ile Emniyetli ve Konforlu Bir Asansör Deneyimi

Pera Palace Hotel’in 3 modernizasyonunu’da gerçekleştiren Otis Türkiye, modernizasyon programları kapsamında, pek çok inovatif teknolojiyi geliştirerek uygulamaya da devam ediyor. Bu kapsamda Otis Türkiye Genel Müdürü ve Batı Balkanlar Lideri Özgür Aren, “Gökdelenlerdeki yüksek hızlı asansörlerden, birkaç katlı apartmanlardaki asansörlere kadar tüm ünitelerin modernizasyonu, aynı deneyim, donanım ve emniyetle hareket eden uzman ekiplerimiz tarafından yapılıyor. Doğru teknik, ekipman ve teknolojileri doğru noktalara uyguladığımız modernizasyon çalışmalarımızla, enerji maliyetlerini azalttığımız asansörleri daha emniyetli ve konforlu bir hale getiriyoruz.” dedi.

Onur Artıkoğlu 13 yıldır çalıştığı Otis Türkiye’de Yeni Ekipman Satış, Pazarlama ve Operayon Diröktörü olarak görev yapmaktadır. 150 kişilik bir grubu yöneten, satış, pazarlama ve saha operasyonlarına müşteri hizmetleri sağlayan Artıkoğlu Yeni Ekipman iş birimi ile alakalı bütün işlerden sorumludur. Otis’ten önce, 2,5 yıl kadar Prysmian Group’ta ihracat satış direktörü olarak görev yapmış, 12 ülkenin satış operasyonlarından sorumlu olmuştur. Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü’nden Lisans ve İstanbul Üniversitesi’nden Uluslararası İşletme ve Pazarlama Yönetimi alanında olmak üzere iki yüksek lisans derecesine sahiptir.