Asansör Kabinlerinde Duvarlar ve İç Dekorasyon

Yayın TarihiKasım-Aralık, 2021 Erol Akçay Technical Director Solutions by Liftinstituut Yazdır

Asansör kabinleri, yolcuların asansörlerle ilgili olarak gördüğü tek komponent olması sebebiyle görselliği ile öne çıkar. Kabinler pek çok farklı şekil ve malzemeden üretilebilirler. Bununla birlikte kullanılan malzeme ve dekoratif yapının kullanılabilir olması ve güvenliği riske atmaması belirleyici sınırlar olmalıdır.

Kabin duvarlarının sıklıkla gördüğümüz paslanmaz çelik veya camdan imal edilmesi esasen bir zorunluluk değildir. EN 81-20 bu konuda dayanıklılık ve yanmazlık şartları getirmiştir. Örneğin kabin duvarların 5 cm’ye 300 N luk kuvvete ve 1000 cm’ye 1000 N luk statik kuvvete dayanması yeterlidir. Ayrıca kabin içindeki dekorasyon malzemelerinin belirli yanmazlık sınıflarını (EN 13501 C-s2, d1) karşılamaları gerekir. Bu şartları karşılayan malzemelerin tamamı üretimde kullanılabilir.

Asansör kabinleri tam boy cam panelden veya çerçeveli cam panelden imal edilebilirler.

Çerçevesiz cam panel kullanıldığında panellerin yumuşak ve sert sarkaç testi gereklerini karşılayacak güçte olması gerekir. Çerçeveli cam kullanıldığında ise EN 81-20 tablo 9’da kalınlık kriterlerini karşılaması yeterlidir. Her durumda cam paneller lamine cam olmak zorunda ve kalınlık cam üzerinde belirtilmek zorundadır.

Cam panelli kabinler geniş görüş açısı ve dekoratif görünüş sağladıklarında dış cephe ve atrium gibi bina alanlarında sıklıkla tercih edilmektedir. Bununla birlikte tamamıyla çerçevesiz panelden kabin üretimi zor ve pahalı bir süreçtir. Özellikle panel birleşim yerlerinin yolculuk sırasında oluşan titreşimlere ve kabin paraşüt freninin devreye girmesi ile oluşabilecek yavaşlama ivmesine dayanıklı olması gerekir. Bu yüzden çerçevesiz cam paneller 3,5 m/s ve üzeri hızlarda ise tercih edilmezler. Çerçevesiz cam panellerde diğer bir zorluk ta kabin içi el tutamağının kurulumudur. Engelli erişimi için gerekli olan bu tutamaklar genelde panellere değil tabana monte edilirler.

Peki kabin duvarları başka malzemelerden imal edilebilir mi? Esasen dayanıklılık ve yanmazlık kriterlerini karşılayan tüm kompoze malzemeler kullanılabilir. Yakın zamandaki paslanmaz çelik fiyatlarındaki artışlardan sonra gelecekte pleksi cam gibi akrilik özellikli malzemelerin kabinin nispeten daha az zorlanmalara maruz kaldığı düşük hızlı asansörlerde kullanılması olasıdır. Hafif ve ucuz olması bu tip malzemelerin model asansörlerde dahi kullanımına imkân vermektedir. Gelecekte plastik kabinler görmemiz bu yüzden pek te uzak bir ihtimal değildir.

Kabin içinde ise dekorasyon günümüzde binlerce farklı seçenekle karşımıza çıkabilmektedir. Oteller, kazinolar ve ikonik kuleler gibi görselliğin ön planda olduğu binalarda kabin dekorasyonu önem kazanmaktadır. Dekorasyon yapılmadan önce ve yapılırken dikkate alınması gerekli hususlar bulunmaktadır.

Ağırlık; Öncelikle dekorasyon ağırlığına dikkat edilmelidir. Üreticiler modeller için dekorasyon ağırlıkları belirler. Bu ağırlıklar güvenlik aksamlarının maksimum kapasitesi ve sürüş konforu kriterleri dikkate alınarak belirlenir. Genellikle model asansörlerde tüm aksamlar hesapların sınırında seçildiğinden fazladan yük kaldırma toleransları düşüktür. Bu yüzden son kullanıcıların alımlardan önce yapacakları dekorasyon için ağırlık bilgisi paylaşmaları gereklidir. Özellikle taş dekorasyonlar kabin ağırlığını ciddi derecede artırdığından, hesapları yapılmadan tasarlanan dekorasyon projelerinde kabin ağırlığı oldukça artar ve bu da kabin frenlerinden halatlara, tamponlardan motora, motor frenlerine ve raylara kadar tüm komponentlerin maruz kaldığı birincil kuvvetleri artırarak; asansörün güvenli çalışmasını, sürüş konforunu, enerji tüketimini ve parça ömürlerini olumsuz etkiler.

İşçilik kalitesi; Özellikle yüksek hızlı asansörlerde kabin esasen hissedilir veya az hissedilir şekilde sürekli üç eksenli vibrasyona maruz kalmaktadır. Duvar kaplamalarına direk aktarılan bu titreşimler çok parçalı kaplamalarda levhaların farklı eksenlerde hareket ederek birbirlerine sürtünmelerine sebep olabilmektedir. Özellikle ahşap kaplamalı kabinlerde bu durum yolcular tarafında gıcırtı sesleri olarak hissedilirler. Aynı durum montaj kalitesi düşük kabinlerde tavan panellerinin duvar panellerine sürtünmesiyle de oluşabilmektedir. Bu yüzden dekoratif kaplamaların birbirlerine çok iyi tutturulması, montaj sırasında paneller arasında boşluk bırakılmaması veya panellerin mümkün olduğu kadar az yekpare parçadan oluşması tercih edilmelidir.

Vantilasyon delikleri; Dekorasyon ayrıntılarına siparişten sonra karar verilen projelerde sıkça karşılaşılan bir durum da kaplamanın kabin içi havalandırma açıklıklarını kapatmasıdır. Standarda göre kabin tavanında ve tabanında kabin alanının en az yüzde 1’i kadar havalandırma boşluğu bırakılmalıdır. Kabin duvarlarına yapıştırma yapılan durumlarda kaplama panelleri tabana kadar indiğinde havalandırma için bırakılan boşluk kapanabilmektedir. Tasarım aşamasında kaplamanın üstünde boşluklar açılması bu uygunsuzluğu giderebilir.

El tutamakları; Asansörlerde erişilebilirlik standardı EN 81-70 ‘e göre kabin içindeki el tutamakları belirli ölçülerde ve şekilde olmalıdır. Çap, yükseklik ve tutamağın bitiş kısımlarının kavisli olması gibi zorunluluklar, dekorasyonla beraber hazırlanan korkuluklarda göz ardı edilebilmektedir. Korkulukların ölçü ve şeklindeki uygunsuzluk yıllık muayenelerde yeşil etiket alınamama sebebidir.

Fonksiyonellik; Dekoratif kaplamaların altındaki donanıma erişim genelde en çok karşılaşılan problemlerdendir. Özellikle tavan dekorasyonlarının tekrar sökülüp takılmaya elverişli olmaması maalesef bakım ekiplerinin işini oldukça güçleştirmektedir. Aydınlatma armatürlerinin kaplama altında kaldığı durumlarda, ömrü dolan aydınlatma aygıtlarının değiştirilmesi uzun zaman alan işlemlere dönüşebilmektedir. Bu durum işletmesel maliyetleri artırabilir. Tavan kaplamasının hafif olması ve sökülüp takılabilir olması veya aydınlatma armatürlerine doğrudan erişimin olması bu sebeple gereklidir.

Ayrıca aydınlatma için kullanılan armatürlerin kaplama malzemesine uygun olması gereklidir. Spot lambalar gibi yüksek ısı üreten aygıtların ahşap kaplamalarda kullanılmaları risk arz eder.

Tavanın rahat sökülüp takılabilir olması kabin tavanında kurtarma kapağının bulunduğu durumlarda önem arz eder. Kapak açıldıktan sonra içeriden dışarıya veya dışarıdan içeriye erişim sağlanabilmesi için tavanın sökülebilir olması gereklidir.

Aynalar; Aynalar asansör kabinlerinde kabini daha büyük göstermek için sıklıkla kullanılırlar. Fakat sıklıkla kullanılan malzemeden veya kurulumdan dolayı uygunsuzluklar görülebilmektedir. Aynaların EN 12600 sınıf B veya C gereklerini karşılaması gerekir ki bu kırıldıklarında camın dağılmaması demektir. Bu yüzden temperli cam veya lamine cam kullanılmalıdır. Ayrıca erişilebilirlik için EN 81-70 gereği aynanın dekoratif çerçeve içine alınması veya en az 30 cm ‘den başlaması gerekir. Bu şart insanların optik karmaşa yaşayarak panel bitişlerini görmeme riskini ortadan kaldırmak için vardır.

Kabinler çoğu asansörde küçük dikdörtgen odacıklar gibi görünseler de pek çok malzemeden imal edilmeleri ve pek çok farklı iç tasarım seçeneğiyle sunulmaları mümkündür. Üretici ve kullanıcıların güvenlikten ödüne vermeden maliyet, görsellik, işlevsellik kriterlerini dikkate alarak geliştirdiği tasarımlar gelecekte yeni teknolojilerle beraber hayatımızda daha fazla yer alacaktır.