Bir Numaralı Güvenlik Aksamı: Kat Kapısı Kilitleme Tertibatı

Yayın TarihiEylül-Ekim, 2019 Muharrem Çakırer-Çağın Asansör İmalat Ltd. Şti. Elektrik Mühendisi Yazdır


Tanımlar:
Asansör Yönetmeliği: 2014/33/AB Asansör Yönetmeliği
CE İşareti: Asansör güvenlik aksamının Asansör Yönetmeliği Ek.1 Temel Sağlık ve Güvenlik Gerekleri’ne uygunluğunu gösteren, imalatçı tarafından iliştirilen işaret.
Tip İnceleme Sertifikası: Model güvenlik tertibatının tip incelemesini gerçekleştiren yetkili kuruluş tarafından hazırlanan sertifika.
Asansör Güvenlik Aksamı/Komponenti: Asansör Yönetmeliği Ek.III’te listelenen ve CE işareti taşıması zorunlu olan güvenlik tertibatlarıdır.
AB Uygunluk Beyanı: Güvenlik komponentinin Asansör Yönetmeliği Ek-I’inde yer alan Temel Sağlık ve Güvenlik Gereklerini sağladığına dair imalatçı beyanıdır.
Piyasaya Arz: Asansör güvenlik aksamının piyasaya ilk kez sunulması,
Kilit Açılma Bölgesi: Asansör durak kapısının açılabildiği, asansör zemininin aşağısı ve yukarısında izin verilen bölge

CE işareti; üzerine iliştirildiği ürünün, insan sağlığı, can-mal güvenliği, çevre ve tüketicinin korunması açısından gereken asgari güvenlik koşullarına sahip olduğu anlamına gelir. ‘CE işareti’ ürünün AB üyesi ülkelerin pazarlarında serbestçe dolaşabilmesini sağlayan bir nevi pasaporttur. Türkiye’nin AB mevzuatını uyumlaştırarak uygulayacak olması nedeniyle, ülkemizde imal ve piyasaya arz edilecek Asansör Güvenlik Komponentlerinin de CE işareti taşıma zorunluluğu vardır.

CE işareti, güvenlik aksamı üzerine görünür, okunaklı ve kalıcı şekilde iliştirilmeli, bu işaretin altında Onaylanmış Kuruluş (No-Bo) kimlik numarası bulunmalıdır.

2014/33/AB Asansör Yönetmeliği Ek.III’te listelenen Asansör Güvenlik Aksamları şunlardır:

  1. Durak kapılarını kilitleme tertibatları
  2. Kabinin düşmesini veya kontrolsüz hareket etmesini engelleyen tertibatlar, (Paraşüt Sistemi)
  3. Aşırı hız sınırlayıcı tertibatlar, (hız regülatörleri vb.)
  4. Tamponlar
  5. Hidrolik güç devrelerinin kaldırıcılarına bağlanan güvenlik tertibatları,
  6. Elektronik aksam içeren güvenlik şalterleri şeklindeki elektrikli güvenlik tertibatları. (fiş-kontak vb.)

Asansör kuyusuna, acil durum ve bakım halleri dışında ulaşmak mümkün olmamalı; buna göre güvenlik önlemleri alınmalıdır. Örneğin 10 duraklı bir asansörde kabinin bulunmadığı herhangi bir durakta bir çocuk kapıyı açmaya zorlasa bile açması ya da kuyuya girmesi engellenmiş olmalı. Bunun ihmal edilmesi, ölüme adeta davetiye çıkarmak olur. Hayati derecede önemli bu koruma görevini üstlenen iki farklı güvenlik komponenti vardır:

  1. Kat kapısı kilitleme tertibatı
  2. Elektrik Kontak (Fiş-kontak)

Asansör kuyusuna düşme riskini ortadan kaldırmak için her bir durak kapısı, bir kilitleme tertibatına sahip olmalıdır. Kabinin hareketinden önce durak kapısı kilitlenmelidir. Kilitlenme tertibatı mekanik sistemin yanında, elektrikli emniyet tertibatına da sahip olmalıdır. Bu iki sistem iş birliği halinde çalışır. Şöyle ki; kanca üzerindeki 7 mm çizgisi ve kilit plakası emniyet sacının alt kenarı hizalanır. Kilit dili, kilit plakası emniyet sacına en az 7 mm girmeden, fiş- kontak devreye girmemeli, dolayısıyla kabin hareket etmemelidir.

Durak kapısı kilidi mekanik olarak kilitlense bile, elektrikli emniyet devresi kapanmadan kabin hareket etmemelidir.

Kapının açılması yönünde uygulanacak 300 N.'luk bir güç, kilitleme tertibatının etkinliğini azaltmamalıdır. (Bkz. Şekil II)

Kilitleme elemanları ve bunların bağlantıları, darbeye karşı dayanıklı malzemelerden yapılmış olmalıdır.

Kapı kapalı iken, kapının açılması yönünde kapı kanadı üzerine kilide en yakın noktada;

  1. Sürgülü (kayar) kapılarda 1000 N
  2. Menteşeli kapılarda kilitleme pimi üzerine 3000 N kuvvet uygulandığında kilitleme tertibatı şekil değiştirmeden veya kopmadan dayanabilmeli, kapı açılmamalıdır.

Kilitleme hareketi; kilit gövdesinin ağırlık kuvveti, kalıcı mıknatıs veya yaylar etkisiyle gerçekleşmeli. Kilitte buluna yay, zamanla gayri faal hale gelebilir. Bu durumda ağırlık, kilidin açılmasına neden olmamalı. Bunun için kilitteki yay çıkarılır ve kilidi elle açık pozisyona getirip bıraktığımızda kilidin ağırlık etkisiyle kapandığı teyit edilir. Kilit Tertibatı bir asansör için ne kadar hayati öneme sahip bir güvenlik komponenti ise, yukarıda saydığımız hususlardan dolayı onun tasarımı ve testleri de bir o kadar önemlidir.

Kilitleme tertibatında bir bilgi plakası üzerinde silinmeyecek, çıkmayacak şekilde aşağıdaki bilgiler olmalı:

  1. Kilitleme Tertibatı İmalatçısının unvanı
  2. Tip inceleme sertifikasının numarası,
  3. Kilitleme tertibatı tipi. (Bkz. Şekil III)

Kabin durak kapısı hizasında değilken her bir durak kapısı, bakım elemanı tarafından üçgen kilit açma anahtarı ile kattan açılabilmelidir. Bu sırada kabin hareket halinde ise durmalıdır.

Asansör kabini, kilit açılma bölgesi dışındayken durak kapısı bir anahtarla açılıp, serbest bırakıldığında kapı kendiliğinden kapanmalı ve kilitlenmelidir.

Güvenlik Komponentinin Tip İncelemesi: 2014/33/AB Asansör Yönetmeliğine göre, Asansör Güvenlik Aksamının Onaylanmış Kuruluş tarafından iki türlü incelenmesi ve test edilmesi gerekmektedir.

  1. Güvenlik Aksamının AB Tip İncelemesi (Modül B),
  2. Rasgele Kontrol ile Tipe Uygunluğu (Modül C2)

Tip incelemesi; güvenlik komponentinin mekanik, elektrikli ve elektronik parçalarının uygunluğu ve zaman içerisinde aşınma ve yıpranma nedeniyle etkinliğini kaybetmediğine emin olmak için yapılır. Güvenlik komponenti, mekanik (dayanıklılık, statik ve dinamik) ve elektriksel deneylere tabi tutulur. Kilitleme tertibatının mekanik ve elektrikli bileşenlerinin güvenliğe, ilgili standartlara uygun biçimde çalıştığı ve tertibatın başvuruda verilen özelliklere uygun olduğu Onaylanmış Kuruluş tarafından doğrulanırsa, ürünün Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) ve TS EN 81-20/-50 standartlarına uygunluğunu gösteren Tip İnceleme Sertifikası düzenlenir. Bu belgeye istinaden imalatçı Durak Kapısı Kilitleme Tertibatları üzerine CE işareti iliştirme hakkına sahip olur, ürün ise pazarda serbestçe dolaşabilir.

İmalatçı firma, güvenlik komponenti ile birlikte sunacağı, "AB Uygunluk Beyanı" aracılığıyla, anılan ürünün Asansör Yönetmeliğinde yer alan Temel Sağlık ve Güvenlik Şartlarına uygun olarak üretildiğini beyan eder ve ürünle ilgili tüm sorumluluğu üstlenmiş olur.

Montaj firmaları, Kapı Kilitleme Tertibatı imalatçısından Güvenlik Komponenti Tip İnceleme, Tip Uygunluk Sertifikalarını ve AB Uygunluk Beyanını temin etmelidir.

Tip inceleme sertifikası -mevzuatta köklü bir değişiklik olmadıkça her beş yılda bir yenilenmelidir. Rasgele Kontrol ise her yıl yapılmalıdır. Eğer bu belgeler güncel değilse, bunların suç delili kabul edilebileceği ve günün birinde adli birer belge olarak karşımıza çıkabileceği unutulmamalıdır.

Kaynakça

  1. Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB); R.G. No: 29757 Tarih: 29.06.2016
  2. TS EN 81-20:2014 Asansörler – Yapım ve montaj için güvenlik kuralları – İnsan ve yük taşıma amaçlı asansörler – Bölüm 20: İnsan ve yük asansörleri
  3. TS EN 81-50:2014 Asansörlerin yapımı ve kurulumu için güvenlik kuralları - İnceleme ve deneyler - Bölüm 50: Asansör bileşenlerinin tasarım kuralları,hesaplamaları, incelemeleri ve deneyleri.